Venlo als onderdeel van het landennamencomplex Holland in Nederland.

Een overzicht van de complexiteit

De term ‘Holland’ heeft in recent jaren een steeds grotere bekendheid gekregen, niet alleen bij toeristen en reizigers die naar Nederland komen, maar ook binnen het eigen land zelf. Een belangrijk onderdeel hiervan is de verklaring dat Venlo deel uitmaakt van dit complexe geheel. Wat we hier precies bedoelen met ‘Holland’ en waarom deze term nu zo belangrijk lijkt te zijn, wordt in dit artikel verkend.

Het begrip Holland

Voordat we ons afzonderlijk richten op Venlo, dienen we eerst kort het begrip hier ‘Holland’ als geheel te beschrijven. Hierbij merken we dat Nederland niet uit een homogene entiteit bestaat die onder de naam Holland bekendstaat, maar in plaats daarvan uit meerdere provincies en regio’s met elk hun eigen specifieke kenmerken. De term ‘Holland’ is dus meer een verzamelnaam voor deze verschillende gebieden dan een strikt wetenschappelijke classificatie.

Deze complexiteit ontstaat in de eerste plaats uit het feit dat Nederland als land niet in één groot geheel bestaat, maar in drie provincies is verdeeld: Noord-Holland, Zuid-Holland en Friesland. Deze drie noemen zichzelf respectievelijk ‘Noordelijke’, ‘Zuidelijke’ en ‘Friese’ provincie. Er zijn dus twee gebieden die het woord ‘Holland’ in hun naam gebruiken.

De rol van Noord- en Zuid-Holland

Om ons verder te kunnen richten op Venlo, dienen we eerst de betekenis van deze twee landstreken duidelijk voor ogen te hebben. Als men over Holland spreekt, zijn het vaak wel deze beide provincies die worden bedoeld. Dit is in eerste instantie niet geheel terecht; namelijk omdat Friesland er ook deel van uitmaakt en dus onderdeel kan genoemd worden van dit landennamencomplex.

Noord-Holland ligt aan het noorden van Nederland en grenst hierbij met de Noorse waddeneilanden. Het gebied is voornamelijk bedekt door zee, waardoor men vaak spreekt over ‘het Hollandse kust’ of de ‘Hollandsche kust’. Zuid-Holland ligt juist aan het zuiden van Nederland en grenst met Duitsland. Ook dit gebied kan worden gekarakteriseerd als landelijk.

De connectie tussen Venlo en Friesland

Hoewel we al eerder hebben vermeld dat men vaak alleen spreekt over Noord- en Zuid-Holland, is het feitelijk juist de relatie met Friesland die eveneens interessant maakt. Naast deze twee zustersprovincies bestaat er dan ook een derde lid van dit complex: Friesland.

Wanneer men dus spreekt over Holland in Nederland en daarbij verwijst naar provincies of landstreken, is het duidelijk dat Venlo niet onder deze definitie valt. Toch heeft de stad wel recht om te spreken over ‘Holland’ omdat ze er toch ook bij hoort.

Verklaring van waarom Venlo onderdeel is

Hierin ligt echter een interessante vraag: waarom zou Venlo dan behoren tot het landennamencomplex Holland als Nederland al gesplitst wordt in drie provincies met elk hun eigen specifieke kenmerken? Een antwoord hierop ligt in de geschiedenis van deze regio.

Venlo ligt namelijk aan de grens met België en was eeuwenlang een centrum voor handel. Zoals men al vroeg opgemerkt heeft, zijn er verschillende provincies die onderdeel uitmaken van Nederland; welk provincie is deze dan precies? Zowel Noord- als Zuid-Holland ligt namelijk aan de oorspronkelijke grens met het toenmalige Duitsland en waren beiden belangrijke handelscentra.

Maar Venlo, die onderdeel uitmaakte van de prinsbisdommen in Limburg (Zeeuws-Vlaanderen is een ander gebied), kende geen landgrenzen tussen België en Nederland. Als men hierover spreekt, gaat het dan ook meestal over Friesland.

Dit kan nu verklaard worden doordat er zich in de periode voor 1600 enkele politieke gebeurtenissen hebben voorgedaan die de relatie met de toenmalige Belgische regio veranderden. Vanaf dat moment werden beide grensgebieden in Nederland een belangrijke handelscentrum, hoewel het hier dan ook nog steeds ging om twee verschillende provincies.

Een tweede factor was echter waarschijnlijk eveneens van invloed: de feitelijke onafhankelijkheid. In tegenstelling tot Noord- en Zuid-Holland, die beiden al onderdeel waren geworden van Nederlandse steden, had Venlo hier niet direct mee te maken.

Dit gevolg zou in de loop der tijd geleidelijk gaan omslaan naar een grotere bekendheid voor het hele gebied van wat we vandaag Holland noemen; welke provincie is er echter dan precies onderdeel van? Zowel Friesland als Venlo bestaan uit een combinatie van verschillende regio’s.

Inzicht in de geschiedenis

Omdat men over ‘Holland’ spreekt, kan dit dus ook worden gezien als verwijzing naar het landennamencomplex. Deze term ‘complexiteit’ geeft echter aan dat er veel meer verder moet komen dan een eenvoudige uitleg van wat Holland nu is.

Het bestaat in de eerste plaats uit drie verschillende gebieden, waarvan Friesland en Venlo onderdeel zijn; hoewel men spreekt over landstreken als Noord- of Zuid-Holland, gaat het er om dat dit ook kan worden gezien als twee aparte entiteiten.

Wanneer we nu vervolgens naar de historische context kijken, valt op dat Nederland geen één geheel vormde die onder de naam ‘Holland’ bekend stond. Het land is namelijk van oorsprong verdeeld in drie provincies: Noord-Holland, Zuid-Holland en Friesland.

Hierbij merken we ook op dat deze verdeeling al een lange tijd geleden was; het idee dat Nederland te splitsen valt in twee groepen is namelijk niet nieuw. De grenzen tussen de verschillende provincies lopen overal evenwel overeen met de meest recente geschiedenis.

Verband met de term ‘Holland’

Om terug te komen op onze vraag: waarom Venlo onderdeel van dit landennamencomplex is en dus ook mag spreken over Holland. We weten reeds dat Friesland een provincie is die eveneens als zodanig kan worden gezien, maar er zijn nog andere argumenten aan de hand te geven.

Eén daarvan ligt in de geschiedenis van het gebied; zoals we eerder aangaven is Venlo eeuwenlang een centrum voor handel geworden. Hierbij lagen twee factoren ten grondslag: opvallend was wellicht dat er geen landgrenzen waren tussen Nederland en België.

Maar net als hierboven vermeld, vormden de drie provincies van ons land onafhankelijk; Venlo hoort echter bij het Friese gebied. Het was voornamelijk door zijn handelsactiviteiten dat deze stad bekend werd in wat nu Friesland is.

Conclusie en aanvullende argumentatie

Ten slotte willen we nog even benadrukken waarom de relatie met Holland zo belangrijk lijkt te zijn. Zoals gezegd wordt er veel over gesproken, maar het blijft een moeilijke vraag om te beantwoorden.

In deze context valt op dat Venlo en Friesland in verschillende historische tijdperken behoren tot heel uiteenlopende gebieden; hoewel men spreekt van ‘Holland’ als geheel, gaat het hier over de verschillende provincies die er onder vallen.

Het feit dat we nu spreken over drie aparte gebieden waar Venlo zich in moet kunnen thuis voelen is dan ook geen toevalligheid. Zoals gezegd heeft deze stad een lange geschiedenis, maar vanaf het moment dat hij handel begon te drijven was er sprake van een enorme ontwikkeling.

Deze ontwikkeling gaat wellicht echter gepaard met wat meer gevoeligheid voor de grenzen en politieke onafhankelijkheid die bestaan; hoewel Noord- en Zuid-Holland beide al onderdeel waren geworden van Nederlandse steden, had Venlo niet direct te maken hiermee.

Slotwoord

Een laatste opmerking zou willen plaatsen dat we met dit artikel de verklaring hebben proberen aan te geven waarom Venlo kan worden gezien als een onderdeel van het complex Holland in Nederland. Hierbij zijn drie verschillende argumenten genoemd die aangegeven hoe deze relatie precies zit en waarom dit zo belangrijk lijkt te zijn.

Tevens hebben we er op gewezen dat Friesland een provincie is, maar evenzeer behoorde Venlo tot het landennamencomplex van Holland.